Satelitske slike uživo za Srbiju, Balkan i Evropu

Meteosat sateliti — MSG i MTG generacija

Meteorološki sateliti Meteosat operatera EUMETSAT kruže u geostacionarnoj orbiti na visini od ~36.000 km iznad ekvatora, fiksno iznad tačke 0° geografske dužine. Iz te pozicije neprekidno nadgledaju celu Evropu, Afriku, Atlantik i deo Bliskog Istoka.

Trenutno su aktivne dve generacije satelita. MSG (Meteosat Second Generation) sateliti koriste SEVIRI instrument sa rezolucijom od 3 km i 12 spektralnih kanala. Snimaju ceo vidljivi disk Zemlje svakih 15 minuta, a u Rapid Scan režimu (RSS) fokusirani na Evropu — svakih 5 minuta.

MTG (Meteosat Third Generation) je najnovija generacija, operativna od 2024. godine. MTG-I1 satelit (Meteosat-12) nosi FCI (Flexible Combined Imager) instrument sa rezolucijom od 0,5-1 km u solarnim i 1-2 km u termalnim kanalima — što je 3× poboljšanje u odnosu na MSG. Snima svakih 10 minuta. Na ovoj stranici koristimo oba satelita.

MTG IR HD — infracrveni u visokoj rezoluciji

MTG IR HD je naš primarni i najkvalitetniji satelitski proizvod. Koristi IR 10.5 µm kanal sa MTG FCI instrumenta (sloj mtg_fd:ir105_hrfi) koji nudi rezoluciju od 1 km po pikselu — tri puta oštriji od standardnog MSG-a.

Na infracrvenom snimku svetlije (belije) oblasti predstavljaju hladnije površine — to su visoki oblaci sa jakim vertikalnim razvojem, poput kumulonimbusa kod grmljavinskih oluja. Tamnija područja su toplija (prizemlje, niski oblaci). Ažurira se svakih 10 minuta i dostupan je 24 sata dnevno, nezavisno od dnevne svetlosti.

Razlika u rezoluciji je posebno uočljiva pri zumiranju na Srbiju — konvektivne ćelije i detalji strukture oblaka su vidljivo oštriji nego na standardnim MSG snimcima.

VIS 0.6 HD — najdetaljniji satni dnevni prikaz

VIS 0.6 HD koristi MTG FCI vidljivi kanal od 0,6 µm (mtg_fd:vis06_hrfi) nominalne rezolucije 0,5 km pri nadiru. To je dvostruko bolja linearna prostorna rezolucija od MTG IR HD sloja i daje jasnije ivice oblaka, maglu i sitnije konvektivne strukture.

Prikazuju se samo EUMETSAT satni Core podaci (CC BY 4.0), sa najmanje jednim satom kašnjenja. Aktuelni desetominutni Level-1c HRFI nije javno keširan jer pripada posebnom licencnom režimu.

Kanal meri reflektovanu Sunčevu svetlost, zato je koristan samo danju. Noću izaberite MTG IR HD, koji radi neprekidno. Za najveći stvarni detalj u VIS sloju izaberite region Srbija; dodatno uvećavanje većeg fajla ne može stvoriti detalje kojih nema u senzoru.

IR 5 min — Rapid Scan za brzo praćenje oluja

IR 5 min koristi MSG Rapid Scan Service (RSS) koji skenira samo evropski region umesto celog diska Zemlje, čime postiže interval od svega 5 minuta između snimaka. Koristi IR 3.9 µm kanal (msg_rss:ir039_nrt).

Ovaj kanal je posebno osetljiv na temperature vrha oblaka i daje izvanredan kontrast između hladnih visokih oblaka i toplog tla. Prednost od 5 minuta je ključna tokom brzog razvoja konvektivnih oluja — omogućava praćenje evolucije grmljavinskih ćelija gotovo u realnom vremenu. Na animaciji se jasno vide nakovnji koji se šire, overshooting tops i kretanje olujnih sistema.

Dostupno je do 24 sata istorije (izbor 6h/12h/24h u plejeru) — dovoljno da se sagleda razvoj i kretanje vremenskih sistema nad regionom.

IR 10.8 µm — standardni infracrveni kanal

IR 10.8 µm je standardni infracrveni kanal sa MSG SEVIRI instrumenta (msg_fes:ir108). Ovo je najčešće korišćeni meteorološki kanal koji meri termalnu emisiju oblaka i površine u takozvanom „atmosferskom prozoru" — delu spektra gde atmosfera najmanje apsorbuje radijaciju, omogućavajući čistu detekciju temperatura.

Na koloriranom snimku, najsvetlije zone su najhladnije — vrhovi visokih oblaka koji dosežu tropopauzu (na -50 do -70°C). Sive zone su srednje visoki oblaci, a tamne su tople površine i niski oblaci. Ažurira se svakih 15 minuta, dostupno do 24 sata istorije.

Prednost nad IR 5 min: pokriva ceo disk Zemlje (ne samo Evropu), pa je idealan za praćenje sistema koji dolaze iz Afrike ili sa Atlantika na opciji Evropa.

Visina oblaka (CTH) — Cloud Top Height

Visina oblaka (msg_fes:cth) je izvedeni proizvod koji prikazuje visinu vrha oblaka u metrima. Dobija se kombinacijom više IR kanala i atmosferskog profila — satelit meri temperaturu vrha oblaka, a zatim koristi temperaturni profil atmosfere da odredi na kojoj visini se ta temperatura nalazi.

Boje na snimku variraju od plavih tonova (niski oblaci, do ~3 km) preko zelenih i žutih (srednji oblaci, 3-7 km) do crvenih i belih (visoki oblaci, 10-15 km). Pređite mišem preko slike (ili dodirnite na mobilnom) za očitavanje tačne visine u metrima.

CTH je naročito koristan leti za identifikaciju dubokih konvektivnih oblaka — grmljavinski kumulonimbusi dosežu visine od 10-14 km. Što je oblak viši, to je oluja intenzivnija. CTH iznad 12 km nad našim regionom često ukazuje na superćelije sa gradom i jakim vetrom.

K-Indeks — nestabilnost atmosfere

K-Indeks (msg_fes:gii_kindex) je numerički indikator potencijala za razvoj grmljavinskih oluja. Računa se iz satelitskih merenja temperature i vlažnosti na više nivoa atmosfere. Viša vrednost znači veću nestabilnost i veću verovatnoću konvekcije.

Tumačenje K-Indeksa: vrednosti ispod 20 — stabilna atmosfera, male šanse za grmljavine. 20-25 — umerena nestabilnost, moguće izolovane grmljavine. 25-30 — povećana nestabilnost, verovatne grmljavine. 30-35 — velika nestabilnost, česte grmljavine. Iznad 35 — ekstremna nestabilnost, moguće jake oluje sa gradom.

Pređite mišem preko slike za očitavanje tačne vrednosti. K-Indeks je koristan kao „rani alarm" — oblasti sa visokim vrednostima su potencijalne zone za razvoj oluja u narednih nekoliko sati, čak i ako je nebo trenutno vedro.

Prava boja — GeoColour (MTG)

GeoColour (mtg_fd:rgb_geocolour) prikazuje Zemlju približno onako kako bi je video ljudski posmatrač iz svemira. Danju kombinuje vidljive kanale MTG FCI instrumenta u prirodne boje visoke rezolucije, a noću prelazi na IR oblačnost preko podloge sa svetlima gradova.

Za razliku od klasičnog Natural Color proizvoda, GeoColour radi 24 sata dnevno — nema „crne rupe" tokom noći. Ažurira se svakih 10 minuta i vizuelno je najintuitivniji proizvod za brz pregled oblačnosti nad regionom.

Padavine iz satelita — H-SAF

Padavine (msg_fes:h60b) su satelitska procena intenziteta padavina u mm/h, proizvod EUMETSAT H-SAF programa. Nastaje spajanjem infracrvenih snimaka Meteosata (kontinuitet u vremenu) i mikrotalasnih merenja polarnih satelita (tačnost procene) — otuda naziv „blended" proizvod.

Sloj padavina je prekriven preko zatamnjene IR podloge, pa se istovremeno vidi i oblačnost i gde iz nje stvarno pada kiša ili sneg. Pređite mišem preko obojenih zona (ili dodirnite na mobilnom) za očitavanje procene u mm/h. Ažurira se svakih 15 minuta.

Prednost nad radarom: pokriva i područja van domašaja radarske mreže (planine, more, jugoistok regiona), pa je odličan komplement našoj radarskoj mapi padavina.

Munje iz svemira — MTG Lightning Imager

Munje (mtg_fd:li_afa) prikazuju akumuliranu površinu bljeskova koje je detektovao Lightning Imager — prvi evropski instrument koji neprekidno snima munje iz geostacionarne orbite, na MTG satelitu. Svetlije/toplije boje znače gušću električnu aktivnost.

Sloj je prekriven preko IR podloge i ažurira se svakih 5 minuta — najsvežiji proizvod na stranici. Idealno za praćenje električne aktivnosti oluja i njihovog premeštanja u realnom vremenu.

Za razliku od zemaljske LINET mreže (naša stranica Munje uživo), satelit vidi i munje unutar oblaka i van domašaja senzora — dve tehnologije se dopunjuju.

Oluje u razvoju — RDT (NWC-SAF)

Oluje (msg_fes:rdt, Rapidly Developing Thunderstorms) je proizvod NWC-SAF programa koji automatski detektuje i prati brzorazvijajuće grmljavinske ćelije. Algoritam analizira satelitske snimke u više kanala i iscrtava konture aktivnih olujnih ćelija sa temperaturom vrha oblaka.

Konture su prekrivene preko IR podloge — što je označena temperatura vrha niža (npr. -55°C i hladnije), to je konvektivna ćelija razvijenija i potencijalno opasnija. Na animaciji se vidi i putanja premeštanja ćelija, što pomaže proceni koji krajevi su sledeći na udaru.

Vidljivi spektar — Natural Color

Vidljivi spektar (Natural Color RGB) prikazuje Zemlju onako kako bismo je videli golim okom iz svemira — beli oblaci na plavoj podlozi okeana i zeleno-smeđem kopnu. Nastaje kombinacijom tri vidljiva kanala MSG satelita da bi se dobila slika u prirodnim bojama.

Dostupan je samo tokom dana jer zavisi od Sunčeve svetlosti koja se odbija od oblaka i površine nazad ka satelitu. Na ovoj stranici, Natural Color kartica u galeriji automatski prikazuje noćni overlay kada je u Beogradu mrak.

Idealan je za identifikaciju tipova oblaka (debeli kumulonimbusi vs. tanki cirusni), praćenje magle (beli pokrivač u dolinama ujutru), detekciju peščanih oluja iz Sahare (žućkasta izmaglica) i praćenje snežnog pokrivača zimi.

Konvekcija RGB — identifikacija oluja

Konvekcija RGB je specijalizovani kompozit dizajniran za otkrivanje jakih konvektivnih oluja. Nastaje kombinacijom razlika između kanala osetljivih na vodenu paru i infracrvenih kanala, čime ističe oblasti sa intenzivnim vertikalnim razvojem oblaka.

Na snimku: žarko žute zone označavaju overshooting tops — vrh oblaka koji probija tropopauzu, što je znak ekstremno jake oluje. Crvenkaste oblasti su mladi konvektivni oblaci u fazi razvoja. Tamno zelene su visoki cirusni oblaci ili nakovnji oluja. Vedro nebo je tamno plavo do crno.

Konvekcija RGB je najkorisniji letnji proizvod (maj-septembar) za praćenje razvoja grmljavinskih oluja nad Balkanom. Dostupan samo za Centralnu Evropu. Animacija od ~3 dana pokazuje celokupan životni ciklus konvektivnih sistema.

Day Mikrofizika — struktura oblaka

Day Microphysics RGB razlikuje fazu vode u oblacima — da li se oblak sastoji od vodenih kapljica, ledenih kristala ili mešavine. Ovo je ključna informacija za procenu intenziteta padavina i opasnosti od zaleđivanja.

Na snimku: narandžaste i crvenkaste zone su oblaci sa vodenim kapljicama (topli oblaci, niži nivoi). Plavičaste i ciján zone su ledeni oblaci (visoki, hladni cirusi ili vrhovi konvekcije). Zelenkaste oblasti predstavljaju mešovitu fazu (oblaci u tranziciji). Svetlije boje ukazuju na deblje (optički gušće) oblake.

Koristan za: praćenje razvoja grmljavinskih oluja (prelazak iz vodene u ledenu fazu označava intenziviranje), detekciju magle i niskih stratusa (svetlo narandžasto ujutru), i procenu rizika od zaleđivanja za avijaciju. Dostupan samo tokom dana.

Vazdušne mase — jet stream i cikloni

Airmass RGB je sinoptički proizvod koji prikazuje raspored vazdušnih masa nad Evropom — topli/hladni, suvi/vlažni vazduh. Nastaje kombinacijom kanala za vodenu paru i ozon, čime vizualizuje strukture koje su nevidljive na klasičnim satelitskim snimcima.

Na snimku: crvenkaste i narandžaste zone su topao i suv vazduh koji se spušta iz stratosfere (tropopauzni nabori, subsidentne zone). Zelenkaste oblasti su hladne i vlažne vazdušne mase polarne cirkulacije. Plavičaste i bele zone su visoki oblaci, često povezani sa frontalnim sistemima.

Posebno koristan za: praćenje jet stream-a (granica crvene i zelene zone), identifikaciju ciklona i frontalnih sistema koji se približavaju Balkanu, praćenje prodora hladnog vazduha (zelena masa koja nadire sa severa), i detekciju potencijala za razvoj oluja (crvene zone sa spuštenim stratosferskim vazduhom ukazuju na visinski trog). Dostupan 24 sata, nezavisan od dnevne svetlosti.

Pokrivenost — Srbija, Balkan i Evropa

WMS animacije su dostupne u tri regiona. Srbija prikazuje detaljni pogled na našu zemlju i neposredno okruženje (18.5°-23.2°E, 42°-46.4°N) — idealno za praćenje lokalnih konvektivnih razvoja. Balkan pokriva jugoistočnu Evropu (10°-30°E, 38°-50°N) — Srbiju, Hrvatsku, Mađarsku, Rumuniju, Grčku i okolne zemlje.

Evropa pruža najširi pogled (-15° do 45°E, 35°-60°N) — od Atlantika do Crnog mora — korisno za praćenje frontalnih sistema koji se razvijaju nad Atlantikom i kreću ka jugoistoku, kao i ciklona nad Mediteranom.

Svih 9 WMS proizvoda (MTG IR HD, IR 5 min, Prava boja, Padavine, Munje, Oluje, IR 10.8, Visina oblaka, K-Indeks) je dostupno u sva tri regiona. Galerija (Vidljivi spektar, IR, RGB kompoziti) pokriva Centralnu i Zapadnu Evropu.

RHMZ Srbija — lokalni satelitski snimci

U sekciji RHMZ Srbija prikazujemo satelitske slike direktno sa sajta Republičkog hidrometeorološkog zavoda Srbije (hidmet.gov.rs). Dostupna su dva tipa snimaka u dva regiona.

Infracrveni (IR) snimak prikazuje temperaturu vrha oblaka — identičan princip kao EUMETSAT IR, ali u RHMZ obradi i koloraciji. Kompozitni (COM) snimak kombinuje vidljivi i infracrveni kanal u jednu sliku, dajući bolji kontrast između oblaka i površine.

RHMZ slike se prikazuju u UTC vremenu — potrebno je dodati +1 sat zimi (CET) ili +2 sata leti (CEST) za lokalno beogradsko vreme. Služe kao alternativni izvor za poređenje sa EUMETSAT snimcima.

Koliko su sveži satelitski snimci?

WMS animacije (gornji deo stranice) se ažuriraju svakih 5 minuta pomoću servera koji automatski preuzima nove slike sa EUMETSAT-a. Tipično kašnjenje od trenutka snimanja do prikaza na stranici je 6-15 minuta, u zavisnosti od proizvoda. Izuzetak je VIS 0.6 HD: prikazuje satni Core proizvod sa najmanje jednim satom kašnjenja. Ispod slike se prikazuje tačno vreme snimka i indikator svežine.

EUMETSAT galerija (srednji deo) se ažurira svakih 15 minuta. Kašnjenje galerije je nešto veće (30-60 minuta) jer EUMETSAT obrađuje i objavljuje slike u seriji. Zato je WMS animacija uvek svežija opcija za praćenje trenutnog stanja.

RHMZ slike se učitavaju direktno sa RHMZ sajta i njihovo kašnjenje zavisi od brzine RHMZ obrade. Sva prikazana vremena u WMS sekciji i galeriji su u lokalnom vremenu (Beograd).