Satelitske slike

Meteosat sateliti — MSG i MTG generacija

Meteorološki sateliti Meteosat operatera EUMETSAT kruže u geostacionarnoj orbiti na visini od ~36.000 km iznad ekvatora, fiksno iznad tačke 0° geografske dužine. Iz te pozicije neprekidno nadgledaju celu Evropu, Afriku, Atlantik i deo Bliskog Istoka.

Trenutno su aktivne dve generacije satelita. MSG (Meteosat Second Generation) sateliti koriste SEVIRI instrument sa rezolucijom od 3 km i 12 spektralnih kanala. Snimaju ceo vidljivi disk Zemlje svakih 15 minuta, a u Rapid Scan režimu (RSS) fokusirani na Evropu — svakih 5 minuta.

MTG (Meteosat Third Generation) je najnovija generacija, operativna od 2024. godine. MTG-I1 satelit (Meteosat-12) nosi FCI (Flexible Combined Imager) instrument sa rezolucijom od 0,5-1 km u solarnim i 1-2 km u termalnim kanalima — što je 3× poboljšanje u odnosu na MSG. Snima svakih 10 minuta. Na ovoj stranici koristimo oba satelita.

MTG IR HD — infracrveni u visokoj rezoluciji

MTG IR HD je naš primarni i najkvalitetniji satelitski proizvod. Koristi IR 10.5 µm kanal sa MTG FCI instrumenta (sloj mtg_fd:ir105_hrfi) koji nudi rezoluciju od 1 km po pikselu — tri puta oštriji od standardnog MSG-a.

Na infracrvenom snimku svetlije (belije) oblasti predstavljaju hladnije površine — to su visoki oblaci sa jakim vertikalnim razvojem, poput kumulonimbusa kod grmljavinskih oluja. Tamnija područja su toplija (prizemlje, niski oblaci). Ažurira se svakih 10 minuta i dostupan je 24 sata dnevno, nezavisno od dnevne svetlosti.

Razlika u rezoluciji je posebno uočljiva pri zumiranju na Srbiju — konvektivne ćelije i detalji strukture oblaka su vidljivo oštriji nego na standardnim MSG snimcima.

IR 5 min — Rapid Scan za brzo praćenje oluja

IR 5 min koristi MSG Rapid Scan Service (RSS) koji skenira samo evropski region umesto celog diska Zemlje, čime postiže interval od svega 5 minuta između snimaka. Koristi IR 3.9 µm kanal (msg_rss:ir039_nrt).

Ovaj kanal je posebno osetljiv na temperature vrha oblaka i daje izvanredan kontrast između hladnih visokih oblaka i toplog tla. Prednost od 5 minuta je ključna tokom brzog razvoja konvektivnih oluja — omogućava praćenje evolucije grmljavinskih ćelija gotovo u realnom vremenu. Na animaciji se jasno vide nakovnji koji se šire, overshooting tops i kretanje olujnih sistema.

Dostupno je do 24 sata istorije (izbor 4h/12h/24h u plejeru) — dovoljno da se sagleda razvoj i kretanje vremenskih sistema nad regionom.

IR 10.8 µm — standardni infracrveni kanal

IR 10.8 µm je standardni infracrveni kanal sa MSG SEVIRI instrumenta (msg_fes:ir108). Ovo je najčešće korišćeni meteorološki kanal koji meri termalnu emisiju oblaka i površine u takozvanom „atmosferskom prozoru" — delu spektra gde atmosfera najmanje apsorbuje radijaciju, omogućavajući čistu detekciju temperatura.

Na koloriranom snimku, najsvetlije zone su najhladnije — vrhovi visokih oblaka koji dosežu tropopauzu (na -50 do -70°C). Sive zone su srednje visoki oblaci, a tamne su tople površine i niski oblaci. Ažurira se svakih 15 minuta, dostupno do 24 sata istorije.

Prednost nad IR 5 min: pokriva ceo disk Zemlje (ne samo Evropu), pa je idealan za praćenje sistema koji dolaze iz Afrike ili sa Atlantika na opciji Evropa.

Visina oblaka (CTH) — Cloud Top Height

Visina oblaka (msg_fes:cth) je izvedeni proizvod koji prikazuje visinu vrha oblaka u metrima. Dobija se kombinacijom više IR kanala i atmosferskog profila — satelit meri temperaturu vrha oblaka, a zatim koristi temperaturni profil atmosfere da odredi na kojoj visini se ta temperatura nalazi.

Boje na snimku variraju od plavih tonova (niski oblaci, do ~3 km) preko zelenih i žutih (srednji oblaci, 3-7 km) do crvenih i belih (visoki oblaci, 10-15 km). Pređite mišem preko slike (ili dodirnite na mobilnom) za očitavanje tačne visine u metrima.

CTH je naročito koristan leti za identifikaciju dubokih konvektivnih oblaka — grmljavinski kumulonimbusi dosežu visine od 10-14 km. Što je oblak viši, to je oluja intenzivnija. CTH iznad 12 km nad našim regionom često ukazuje na superćelije sa gradom i jakim vetrom.

K-Indeks — nestabilnost atmosfere

K-Indeks (msg_fes:gii_kindex) je numerički indikator potencijala za razvoj grmljavinskih oluja. Računa se iz satelitskih merenja temperature i vlažnosti na više nivoa atmosfere. Viša vrednost znači veću nestabilnost i veću verovatnoću konvekcije.

Tumačenje K-Indeksa: vrednosti ispod 20 — stabilna atmosfera, male šanse za grmljavine. 20-25 — umerena nestabilnost, moguće izolovane grmljavine. 25-30 — povećana nestabilnost, verovatne grmljavine. 30-35 — velika nestabilnost, česte grmljavine. Iznad 35 — ekstremna nestabilnost, moguće jake oluje sa gradom.

Pređite mišem preko slike za očitavanje tačne vrednosti. K-Indeks je koristan kao „rani alarm" — oblasti sa visokim vrednostima su potencijalne zone za razvoj oluja u narednih nekoliko sati, čak i ako je nebo trenutno vedro.

Prava boja — GeoColour (MTG)

GeoColour (mtg_fd:rgb_geocolour) prikazuje Zemlju približno onako kako bi je video ljudski posmatrač iz svemira. Danju kombinuje vidljive kanale MTG FCI instrumenta u prirodne boje visoke rezolucije, a noću prelazi na IR oblačnost preko podloge sa svetlima gradova.

Za razliku od klasičnog Natural Color proizvoda, GeoColour radi 24 sata dnevno — nema „crne rupe" tokom noći. Ažurira se svakih 10 minuta i vizuelno je najintuitivniji proizvod za brz pregled oblačnosti nad regionom.

Padavine iz satelita — H-SAF

Padavine (msg_fes:h60b) su satelitska procena intenziteta padavina u mm/h, proizvod EUMETSAT H-SAF programa. Nastaje spajanjem infracrvenih snimaka Meteosata (kontinuitet u vremenu) i mikrotalasnih merenja polarnih satelita (tačnost procene) — otuda naziv „blended" proizvod.

Sloj padavina je prekriven preko zatamnjene IR podloge, pa se istovremeno vidi i oblačnost i gde iz nje stvarno pada kiša ili sneg. Pređite mišem preko obojenih zona (ili dodirnite na mobilnom) za očitavanje procene u mm/h. Ažurira se svakih 15 minuta.

Prednost nad radarom: pokriva i područja van domašaja radarske mreže (planine, more, jugoistok regiona), pa je odličan komplement našoj radarskoj mapi padavina.

Munje iz svemira — MTG Lightning Imager

Munje (mtg_fd:li_afa) prikazuju akumuliranu površinu bljeskova koje je detektovao Lightning Imager — prvi evropski instrument koji neprekidno snima munje iz geostacionarne orbite, na MTG satelitu. Svetlije/toplije boje znače gušću električnu aktivnost.

Sloj je prekriven preko IR podloge i ažurira se svakih 5 minuta — najsvežiji proizvod na stranici. Idealno za praćenje električne aktivnosti oluja i njihovog premeštanja u realnom vremenu.

Za razliku od zemaljske LINET mreže (naša stranica Munje uživo), satelit vidi i munje unutar oblaka i van domašaja senzora — dve tehnologije se dopunjuju.

Oluje u razvoju — RDT (NWC-SAF)

Oluje (msg_fes:rdt, Rapidly Developing Thunderstorms) je proizvod NWC-SAF programa koji automatski detektuje i prati brzorazvijajuće grmljavinske ćelije. Algoritam analizira satelitske snimke u više kanala i iscrtava konture aktivnih olujnih ćelija sa temperaturom vrha oblaka.

Konture su prekrivene preko IR podloge — što je označena temperatura vrha niža (npr. -55°C i hladnije), to je konvektivna ćelija razvijenija i potencijalno opasnija. Na animaciji se vidi i putanja premeštanja ćelija, što pomaže proceni koji krajevi su sledeći na udaru.

Vidljivi spektar — Natural Color

Vidljivi spektar (Natural Color RGB) prikazuje Zemlju onako kako bismo je videli golim okom iz svemira — beli oblaci na plavoj podlozi okeana i zeleno-smeđem kopnu. Nastaje kombinacijom tri vidljiva kanala MSG satelita da bi se dobila slika u prirodnim bojama.

Dostupan je samo tokom dana jer zavisi od Sunčeve svetlosti koja se odbija od oblaka i površine nazad ka satelitu. Na ovoj stranici, Natural Color kartica u galeriji automatski prikazuje noćni overlay kada je u Beogradu mrak.

Idealan je za identifikaciju tipova oblaka (debeli kumulonimbusi vs. tanki cirusni), praćenje magle (beli pokrivač u dolinama ujutru), detekciju peščanih oluja iz Sahare (žućkasta izmaglica) i praćenje snežnog pokrivača zimi.

Konvekcija RGB — identifikacija oluja

Konvekcija RGB je specijalizovani kompozit dizajniran za otkrivanje jakih konvektivnih oluja. Nastaje kombinacijom razlika između kanala osetljivih na vodenu paru i infracrvenih kanala, čime ističe oblasti sa intenzivnim vertikalnim razvojem oblaka.

Na snimku: žarko žute zone označavaju overshooting tops — vrh oblaka koji probija tropopauzu, što je znak ekstremno jake oluje. Crvenkaste oblasti su mladi konvektivni oblaci u fazi razvoja. Tamno zelene su visoki cirusni oblaci ili nakovnji oluja. Vedro nebo je tamno plavo do crno.

Konvekcija RGB je najkorisniji letnji proizvod (maj-septembar) za praćenje razvoja grmljavinskih oluja nad Balkanom. Dostupan samo za Centralnu Evropu. Animacija od ~3 dana pokazuje celokupan životni ciklus konvektivnih sistema.

Day Mikrofizika — struktura oblaka

Day Microphysics RGB razlikuje fazu vode u oblacima — da li se oblak sastoji od vodenih kapljica, ledenih kristala ili mešavine. Ovo je ključna informacija za procenu intenziteta padavina i opasnosti od zaleđivanja.

Na snimku: narandžaste i crvenkaste zone su oblaci sa vodenim kapljicama (topli oblaci, niži nivoi). Plavičaste i ciján zone su ledeni oblaci (visoki, hladni cirusi ili vrhovi konvekcije). Zelenkaste oblasti predstavljaju mešovitu fazu (oblaci u tranziciji). Svetlije boje ukazuju na deblje (optički gušće) oblake.

Koristan za: praćenje razvoja grmljavinskih oluja (prelazak iz vodene u ledenu fazu označava intenziviranje), detekciju magle i niskih stratusa (svetlo narandžasto ujutru), i procenu rizika od zaleđivanja za avijaciju. Dostupan samo tokom dana.

Vazdušne mase — jet stream i cikloni

Airmass RGB je sinoptički proizvod koji prikazuje raspored vazdušnih masa nad Evropom — topli/hladni, suvi/vlažni vazduh. Nastaje kombinacijom kanala za vodenu paru i ozon, čime vizualizuje strukture koje su nevidljive na klasičnim satelitskim snimcima.

Na snimku: crvenkaste i narandžaste zone su topao i suv vazduh koji se spušta iz stratosfere (tropopauzni nabori, subsidentne zone). Zelenkaste oblasti su hladne i vlažne vazdušne mase polarne cirkulacije. Plavičaste i bele zone su visoki oblaci, često povezani sa frontalnim sistemima.

Posebno koristan za: praćenje jet stream-a (granica crvene i zelene zone), identifikaciju ciklona i frontalnih sistema koji se približavaju Balkanu, praćenje prodora hladnog vazduha (zelena masa koja nadire sa severa), i detekciju potencijala za razvoj oluja (crvene zone sa spuštenim stratosferskim vazduhom ukazuju na visinski trog). Dostupan 24 sata, nezavisan od dnevne svetlosti.

Pokrivenost — Srbija, Balkan i Evropa

WMS animacije su dostupne u tri regiona. Srbija prikazuje detaljni pogled na našu zemlju i neposredno okruženje (18.5°-23.2°E, 42°-46.4°N) — idealno za praćenje lokalnih konvektivnih razvoja. Balkan pokriva jugoistočnu Evropu (10°-30°E, 38°-50°N) — Srbiju, Hrvatsku, Mađarsku, Rumuniju, Grčku i okolne zemlje.

Evropa pruža najširi pogled (-15° do 45°E, 35°-60°N) — od Atlantika do Crnog mora — korisno za praćenje frontalnih sistema koji se razvijaju nad Atlantikom i kreću ka jugoistoku, kao i ciklona nad Mediteranom.

Svih 9 WMS proizvoda (MTG IR HD, IR 5 min, Prava boja, Padavine, Munje, Oluje, IR 10.8, Visina oblaka, K-Indeks) je dostupno u sva tri regiona. Galerija (Vidljivi spektar, IR, RGB kompoziti) pokriva Centralnu i Zapadnu Evropu.

RHMZ Srbija — lokalni satelitski snimci

U sekciji RHMZ Srbija prikazujemo satelitske slike direktno sa sajta Republičkog hidrometeorološkog zavoda Srbije (hidmet.gov.rs). Dostupna su dva tipa snimaka u dva regiona.

Infracrveni (IR) snimak prikazuje temperaturu vrha oblaka — identičan princip kao EUMETSAT IR, ali u RHMZ obradi i koloraciji. Kompozitni (COM) snimak kombinuje vidljivi i infracrveni kanal u jednu sliku, dajući bolji kontrast između oblaka i površine.

RHMZ slike se prikazuju u UTC vremenu — potrebno je dodati +1 sat zimi (CET) ili +2 sata leti (CEST) za lokalno beogradsko vreme. Služe kao alternativni izvor za poređenje sa EUMETSAT snimcima.

Koliko su sveži satelitski snimci?

WMS animacije (gornji deo stranice) se ažuriraju svakih 5 minuta pomoću servera koji automatski preuzima nove slike sa EUMETSAT-a. Tipično kašnjenje od trenutka snimanja do prikaza na stranici je 6-15 minuta, u zavisnosti od proizvoda. Ispod slike se prikazuje tačno vreme snimka i indikator svežine.

EUMETSAT galerija (srednji deo) se ažurira svakih 15 minuta. Kašnjenje galerije je nešto veće (30-60 minuta) jer EUMETSAT obrađuje i objavljuje slike u seriji. Zato je WMS animacija uvek svežija opcija za praćenje trenutnog stanja.

RHMZ slike se učitavaju direktno sa RHMZ sajta i njihovo kašnjenje zavisi od brzine RHMZ obrade. Sva prikazana vremena u WMS sekciji i galeriji su u lokalnom vremenu (Beograd).